Bazylika archikatedralna Świętych Apostołów Piotra i Pawła

data nadania tytułu
bazyliki mniejszej

23 listopada 1962 roku 

Archidiecezja Poznańska

Bazylika archikatedralna Świętych Apostołów Piotra i Pawła jest najstarszym zabytkiem miasta. Jej początki sięgają utworzenia w 968 r. biskupstwa poznańskiego. Palatium Mieszka I, które powstało ok. 966 roku znajdowało się w obrębie fasady obecnej katedry. Fragmenty jego potężnych kamiennych fundamentów znajdują się blisko dwa metry pod ziemią. Do prostokątnego, piętrowego pałacu przylegała okrągła kaplica Najświętszej Marii Panny. Była to Kaplica Dąbrówki, pierwsza świątynia na ziemiach Polski z lat 965–966. Ufundowała ją czeska księżniczka, gdy została żoną przechodzącego na chrześcijaństwo Mieszka. Naprzeciw pałacu, wewnątrz dużego grodziska, powstało za Mieszka baptysterium z misami chrzcielnymi dla ludu.
Budowę pierwszej katedry pw. św. Piotra, trójnawowej bazyliki przedromańskiej, rozpoczął książę Mieszko I około 968 roku. Był to obiekt murowany z okrzesków martwicy łąkowej i granitu, tynkowany, dł. około 48 metrów. Położona na wyspie zwanej Ostrów Tumski w Poznaniu, otoczonej korytem Warty i Cybiny, sięga samych początków chrześcijaństwa w Polsce, połowy X wieku. Została ona zniszczona w latach 1038–1039 w czasie reakcji pogaństwa i najazdu czeskiego księcia Brzetysława. Budowa nowej, dwuwieżowej bazyliki romańskiej z ciosów kamiennych trwała od 1039 do 1058 roku. Około 1243 r. rozebrano wschodnią część świątyni, stawiając na jej miejscu wczesnogotyckie prezbiterium z cegieł.
Badania archeologiczne przeprowadzone w 1946 roku odsłoniły liczne fragmenty pierwotnej katedry poznańskiej, co pozwala ustalić, iż wzniesiona została jako bazylika trójnawowa z prezbiterium zamkniętym absydą, z zachodnim masywem wieżowym. Posiadała krypty grobowe, identyfikowane przez badaczy jako prawdopodobne groby monarsze: księcia Mieszka I i króla Bolesława Chrobrego.
W połowie XIV wieku dobudowano gotycki korpus nawowy, a na przełomie XIV/XV wieków wybudowano nowe gotyckie prezbiterium. Równocześnie wzniesiono większość kaplic otaczających świątynię. Pożar w 1622 roku zniszczył dach kościoła i hełmy wież. W latach 1636–1650 katedrę gruntownie przebudowano w stylu barokowym. W 1725 roku huragan przewrócił hełmy wież i zerwał dachy W 1772 r. wielki pożar zniszczył wnętrze świątyni. Podczas odbudowy która trwała do 1783 roku katedra otrzymała formy barokowe. Wtedy też przebudowano fasadę, wg projektu Efraima Schroegera. W 1790 roku zawaliła się wieża południowa, znów więc przebudowano frontową elewację, którą zaprojektował Bonawentura Solari. W 1815 z inicjatywy późniejszego biskupa, księdza Teofila Wolickiego powstał komitet budowy nowej kaplicy pod przewodnictwem hr. Edwarda Raczyńskiego. Zaakceptowano projekt Franciszka Lanciego, który zakładał powstanie, na miejscu gotyckiej kaplicy Najświętszej Marii Panny, mauzoleum w stylu bizantyjskim na planie ośmioboku. Kaplicę przebudowano w latach 1836–1837, zaś wyposażenie skompletowano do roku 1841.
We wnętrzu znajduje się neogotycki sarkofag pierwszych władców Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Ponad grobowcem znajduje się obraz Bolesław Chrobry i Otton III u grobu św. Wojciecha.
Klasycystyczna fasada katedry dotrwała do roku 1945. Wówczas , w czasie walk o zdobycie miasta katedra została mocno zniszczona. Szczęśliwym trafem ocalały kaplice otaczające prezbiterium i nawy. Odbudowa prowadzona w latach 1948–1956, wg projektu Franciszka Morawskiego przywróciła świątyni formy gotyckie z przełomu XIV i XV wieków. Do roku 1960 odrestaurowano kaplice.
Katedra jest trójnawowym kościołem bazylikowym, z obejściem wokół prezbiterium. Do naw bocznych i obejścia przylega 12 kaplic i 2 zakrystie. Świątynia ma 81 m długości i 43,5 m szerokości. Wysokość nawy głównej wynosi 24,5 m, wież ok. 62 m, a wieżyczek nad obejściem – 44 m. W fasadzie znajduje się ostrołukowy, uskokowy portal z profilowanych i glazurowanych cegieł. Osadzone w nim drzwi brązowe ze scenami z życia św. Piotra i św. Pawła wykonano w 1979 roku, wg projektu Kazimierza Bieńkowskiego. Nad portalem wysokie okno gotyckie z wpasowaną w zakończeniu rozetą. Mocno oskarpowana fasada między wieżami posiada gotycki szczyt schodkowy z blendami. Barokowe hełm y wież zrekonstruowano w 1952 r. Wnętrze świątyni odzyskało po II wojnie światowej formy gotyckie.
W prezbiterium odtworzono sklepienie krzyżowo-żebrowe, zaś w nawach gwiaździste. Witraże zaprojektowali: Wacław Taranczewski, Stanisław i Maria Powaliszowie. W świątyni znajduje się wiele cennych dzieł sztuki, część z nich trafiła tu po 1945 roku. Późnogotycki ołtarz główny z 1512 r. przeniesiono z Góry na Dolnym Śląsku. Jest to ołtarz szafiasty, poliptyk, z dwoma parami ruchomych skrzydeł. W części środkowej ustawione są figury matki Boskiej z Dzieciątkiem, św. Barbary i św. Katarzyny. W czterech kwaterach skrzydeł zewnętrznych umieszczone są rzeźby 12-tu świętych niewiast. Nad ołtarzem znajduje się późnobarokowy krucyfiks oraz barokowe figury Matki Boskiej i św. Jana. Późnogotyckie stalle z początku XVI wieku sprowadzono ze Zgorzelca. Późnobarokowa ambona i takaż chrzcielnica z roku 1720 pochodzą z dawnego kościoła ewangelickiego w Miliczu. Na filarze za tronem arcybiskupim wisi cenny gobelin flamandzki z 1 połowy XVII wieku. Wiele cennych dzieł sztuki znajduje się w kaplicach. W Złotej kaplicy, wzniesionej wg projektu Franciszka Lanciego w latach 1835–1841 z wykorzystaniem starszych murów, urządzono mauzoleum Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Stoją tu posągi obu władców odlane z brązu, wg projektu Christiana Raucha, oraz ich grobowiec. W kaplicy Świętego Krzyża znajduje się monumentalny nagrobek Górków, wykonany w 1574 roku przez Hieronima Canavesiego, uważany za najlepsze dzieło renesansowej rzeźby w Wielkopolsce. W obejściu, obok drzwi do zakrystii wikariuszowskiej, usytuowany jest nagrobek biskupa Benedykta Izdbieńskiego dłuta wybitnego rzeźbiarza polskiego renesansu Jana Michałowicza z Urzędowa. Obok wejścia do kaplicy Serca P. Jezusa znajduje się wczesnogotycka płyta nagrobna Teodoryka Pradela, zmarłego 1383 roku, znaleziona w tym miejscu w 1954 roku pod posadzką. W 1990 roku powróciło do katedry 5 gotyckich i renesansowych, spiżowych płyt nagrobnych z XIV i XV wieku. Zostały one wywiezione w czasie okupacji do Niemiec aodnaleziono je w magazynach Ermitażu w Sankt Petersburgu. Część z nich powstała w norymberskim warsztacie Vischerów.
W kaplicy św. Stanisława biskupa umieszczono 1995 r. – w 700 rocznicę koronacji Przemysła II – okazałą brązową płytę nagrobną króla, zaprojektowaną przez Mariana Koniecznego. W ołtarzu kaplicy św. Marcina znajduje się obraz Krzysztofa Boguszewskiego z 1628 r.przedstawiający Wjazd św. Marcina do Amiens, na którym święty otrzymał rysy królewicza Władysława.
Kościół katedralny był miejscem wielu wydarzeń historycznych. Do takich należały m.in. pogrzeby średniowiecznych królów i książąt. Świątynia jest najstarszą nekropolią władców z dynastii piastowskiej. W 1300 r.król Wacław II poślubił w katedrze Ryksę, córkę Przemysła II. W 1341 r.król Kazimierz Wielki zawarł w niej drugi z kolei związek małżeński – z Adelajdą, córką landgrafa heskiego Henryka II Żelaznego, połączony z koronacją nowej królowej. Dwa lata później córka Kazimierza Wielkiego Elżbieta wyszła za mąż w katedrze za Bogusława V, księcia wołogojsko – słupskiego. Tutaj także w 1807 r.odbył się ślub gen. Jana Henryka Dąbrowskiego z Barbarą Chłapowską. W świątyni rozpoczęto w dniach 16–17 kwietnia 1966 r. obchody Tysiąclecia Chrześcijaństwa w Polsce. W 1983 roku odwiedził katedrę papież Jan Paweł II.
Relikty najstarszych budowli katedralnych znajdują się w krypcie pod korpusem nawowym. Obok najwcześniejszego grobowca Mieszka I i Bolesława Chrobrego, zachowała się tam prawie połowa wapiennej misy chrzcielnej o średnicy ok. 5 m. Przypuszcza się, że jest ona pozostałością baptysterium zbudowanego w czasach Mieszka I, jeszcze przed powstaniem pierwszej katedry.
W 966 roku właśnie w Poznaniu tu na Ostrowie Tumskim Mieszko I przyjął chrzest. Zobaczyć tam można też fragmenty murów dwóch pierwszych budowli katedralnych, przedromańskiej i romańskiej. Romańskie lico kamiennego muru zachowało się także w dolnej części wieży południowej. W posadzce nawy głównej z okazji Wielkiego Jubileuszu Chrześcijaństwa Roku 2000 wmurowano płytę z brązu upamiętniającą pierwszego biskupa Polski – Jordana.
W 1962 roku 23 listopada papież Jan XXIII nadał świątyni tytuł Bazyliki Mniejszej.

Poznan_katedra_06.jpg
Poznan_katedra_9323.jpg
Poznan_katedra_10.jpg
Poznan_katedra_18.jpg
Poznan_katedra_palac_biskupi.jpg
Poznan_katedra_2013_nr_9223.jpg
Poznan_katedra_oltarz_glowny_1.jpg
Poznan_katedra_oltarz_glowny_2.jpg
Poznan_katedra_oltarz_glowny_3.jpg
Poznan_katedra_prezbiterium_0197.jpg
Poznan_katedra_predela.jpg
Poznan_katedra_MB_z_oltarza_5975.jpg
Poznan_katedra_prezbiterium_0033.jpg
Poznan_katedra_prezbiterium_0034.jpg
Poznan_katedra_prezbiterium_0040.jpg
Poznan_katedra_prezbiterium_0043.jpg
Poznan_katedra_tryptyk_2013_nr_9147.jpg
Poznan_katedra_28.jpg
Poznan_katedra_ambona_9190.jpg
Poznan_katedra_0215.jpg
Poznan_katedra_filar_JPII_0044.jpg
Poznan_katedra_0037.jpg
Poznan_katedra_Zlota_kaplica_20.jpg
Poznan_katedra_Zlota_Kaplica_2013_nr_0168.jpg
Poznan_katedra_Zlota_kaplica_02.jpg
Poznan_katedra_Zlota_kaplica_04.jpg
Poznan_katedra_Zlota_kaplica_15.jpg
Poznan_katedra_Zlota_kaplica_05.jpg
Poznan_katedra_Zlota_kaplica_14.jpg
Poznan_katedra_2013_nr_9134a.jpg
Poznan_katedra_kaplica_Najswietszego_Sakramentu_9087.jpg
Poznan_katedra_kaplica_Najswietszego_Sakramentu_002.jpg
Poznan_katedra_kaplica_Najswietszego_Sakramentu_9095.jpg
Poznan_katedra_kaplica_Najswietszego_Sakramentu_9097.jpg
Poznan_katedra_kaplica_sw. Marcina_9118.jpg
Poznan_katedra_kaplica_sw_Jozefa_9117.jpg
Poznan_katedra_kaplica_Sw_Cecyli9109.jpg
Poznan_katedra_kaplica_MB_i_Franicszka_Ksaw_9104.jpg
Poznan_katedra_kaplica_MB_Czestochowskiej_2013_nr_9131.jpg
Poznan_katedra_kaplica_MB_Czestochowskiej_45.jpg
Poznan_katedra_Kaplica_Serca_Jezusowego_9231.jpg
Poznan_katedra_Kaplica_Serca_Jezusowego_9234.jpg
Poznan_katedra_Kaplica_Matki_Boskiej_Anielskiej_9226.jpg
Poznan_katedra_Niebieskie_Jeruzalem_34.jpg
Poznan_katedra_Kaplica_Swietej_Trojcy_9218.jpg
Poznan_katedra_dawna_Kaplica_Krolewska_9211.jpg
Poznan_katedra_zakrystia_04.jpg
Poznan_katedra_zakrystia_07.jpg
Poznan_katedra_03.jpg
Poznan_katedra_podziemia_9155.jpg
Poznan_katedra_podziemia_9153.jpg
Poznan_katedra_podziemia_9156.jpg
Poznan_katedra_podziemia_9157.jpg
Poznan_katedra_5979.jpg
Poznan_muzeum_archkatedralne_45.jpg
Poznan_muzeum_archkatedralne_40.jpg
Poznan_muzeum_archkatedralne_41.jpg
Poznan_muzeum_archkatedralne_42.jpg